رئيس هيات مديره انجمن گرافيک نسبت به استفاده افراطي از تايپو گرافي فارسي و تاثيرات مخرب آن هشدار داد. ابراهيم حقيقي رئيس هيات مديره انجمن گرافيک در مورد دليل استفاده از تايپوگرافي در آثار هنرمندان ايراني به ميراث خبر گفت؛ «چند سالي است که چند اتفاق در گرافيک ايران افتاده است. از آغاز انقلاب تا چند سال طراحان گرافيک براي يافتن گرافيک خاص فرهنگ ايراني، عناصر بصري را جست وجو کردند که شکل و شمايل گرافيک ما را از فرهنگ هاي ديگر متمايز کند. اين کشف و جست وجو سبب شد که طراحان گرافيک به دنبال نقوش اسليمي بروند چراکه مقاديري هم ممنوعيت ناگفته اما حسي نسبت به گذشته خيلي دور مثل دوران هخامنشي و ساساني در فضا وجود داشت.» او در ادامه به خط فارسي به عنوان يک عنصر ايراني در آثار گرافيکي اشاره کرد؛ «چنين گرايش هاي رفتاري آن قدر شدت يافت که تمام کارهاي گرافيک ما اشباع شد. در دانشکده ها، معلمان و در کار حرفه يي نياز به يافتن راهکاري که از شدت عناصر تزئيني خلاص شود و عنصري که خاص فرهنگ خودش باشد، منجر به استفاده از خط فارسي شد. خط فارسي يکي از محمل هايي است که مي تواند به گرافيک ما چهره ملي بدهد. به همين دليل، گرافيست ها به تايپوگرافي روي آوردند.» حقيقي سپس به توضيح افراط در اين کار پرداخت؛ «از افراط در استفاده از اين عناصر آسيب پذير مي شويم براي اينکه در خيلي از نمايشگاه ها و مسابقات، ما داراي آثار بسيار ضعيف و صرفاً فرماليستي هستيم که هيچ انديشه يي پشت آنها نيست. مثلاً اگر براي مولوي پوستري طراحي شده و نام مولوي را حذف کنيم و به جاي آن از اسم شاعر ديگري استفاده کنيم، تفاوتي در پوستر ايجاد نمي شود. در پوستر ها اغلب يک رفتار بازيگوشانه با حروف فارسي شده است که موضوع ها ظاهراً تفاوتي در شکل گيري آنها ايجاد نمي کند.»

برپايي نهمين دوسالانه طراحي گرافيک ايران، 27 خردادماه سال 86 در مجموعه صباي فرهنگستان هنر، قطعي شد. دوسالانه گرافيک ايران، در دو بخش ملي و بين المللي با هفت شاخه تعريف شده، برگزار مي شود. براي بخش ملي، مسابقه طراحي پوستر تدوين شده که به طراحي پوسترهاي تک نسخه يي با سه موضوع «گفت و گو»، «ترافيک» و «ميراث فرهنگي» اختصاص يافته است و بخش بين المللي نيز پوستر جهاني را شامل مي شود. در بخش ملي از ميان 35 گرافيست پيشنهادي هفت نفر به عنوان هيات انتخاب و داوري انتخاب شده اند. داوران نهمين دوسالانه جهاني پوستر نيز از کشورهاي روسيه، آلمان، فرانسه، ترکيه و ايران به همکاري دعوت خواهند شد. اما براساس گفته دبير دوسالانه، به طور قطع، «قباد شيوا» تنها داور ايراني اين بخش خواهد بود. دبيري دوسالانه را امرالله فرهادي و رياست آن را نيز سيدمحمد احصايي بر عهده دارند. رئيس شوراي سياستگذاري و برنامه ريزي هم حبيب الله صادقي است. سيدمحمد احصايي، قبادشيوا، آيدين آغداشلو، فرشيد مثقالي، حبيب الله صادقي، مصطفي گودرزي، حسين خسروجردي، صداقت جباري، مصطفي اسداللهي، ابراهيم حقيقي، کامبيز مصطفي زاده، رضا عابديني، مجيد عباسي، ساعد مشکي، عليرضا مصطفي زاده، مسعود نجابتي و امرالله فرهادي هم شوراي سياستگذاري را تشکيل داده اند. دفتر امور هنرهاي تجسمي وزارت فرهنگ و ارشاد با همکاري انجمن صنفي و فرهنگستان هنر دوسالانه يادشده را برگزار مي کنند. قرار است تا پايان هفته جاري فراخوان اين دوسالانه منتشر و گرافيست هاي ايران و جهان به مسابقه و نمايشگاه فراخوانده شوند.

شاهين امين
سارا امت علي


معتقديم جريان غالب دهه شصت در پوسترهاي فرهنگي هم جريان غالب نيست. برآيند پوسترهايي که در دهه شصت براي محصولات فرهنگي نظير فيلم توليد شد، از برآيند پوسترهايي که اين روزها براي فيلم ها طراحي مي شود، بهتر بود. افت شديد اين روند چگونه اتفاق افتاد؟

مصاديقش براي من روشن است. درباره نهادهايي صحبت مي کنيم که مديراني اهل هنر داشتند و فرهيخته بودند. کاملاً مي دانستند گرافيک به عنوان يک رسانه چه قدرتي دارد و چقدر مي شود ازآن کار کشيد و به چه دردي مي خورد. به عنوان مثال سيدمحمد بهشتي را در فارابي داشتيم که بيشترين حمايت را بعد از سينما از گرافيک کرد. تعداد بي شمار پوستر خوب و خيلي خوب در زمان او در فارابي ساخته شد. در حوزه هنري هم در دوران زم اتفاقي مشابه افتاد. به نظرم به دليل تغيير شرايط و مديران اين نهادها، همه اين کارها هم متوقف شد و همه چيز سر جاي اول بازگشت. اين عقبگرد به اين معني است که اتفاق هاي يادشده واقعي نبود. البته آدم هاي حاصل آن تفکر در حال حاضر کارشان را انجام مي دهند، اما به جريان تبديل نشدند. گرافيک رابطه يي مستقيم با اقتصاد و شرايط اجتماعي دارد.

مدتي است مي شنويم گرافيک ايران در مقايسه با گرافيک دنيا بسيار پويا و پيشرو است. اين ماجرا واقعيت دارد. جايگاه گرافيک ما در دنيا واقعاً اينطور است؟

پاسخ به اين سوال سخت است چون خودم از ايرانيان فعال در عرصه گرافيک بين المللي هستم و خيلي طبيعي است بگويم واقعيت دارد، اما حقيقت اين است که گرافيک ما به سرعت در مسيري پيش مي رود که سينما رفت. به هر حال ما چند سينماگر باهوش داشتيم که مي دانستند در زمان خود چه کاري را انجام دهند که با گذشته تفاوت داشته باشد، کارهايي کردند و به هدف رسيدند. بلافاصله بعد از موفقيت اين فيلم ها موج تقليد آغاز شد.

عين اين قصه در گرافيک اتفاق مي افتد. به طور مثال اقبال بي حد و مرز به مقوله حروف فارسي که تا همين ده سال پيش کوچکترين توجهي به آن نمي شد و حتي در مواردي از آن به عنوان نقص در آثار گرافيک ياد مي شد از اين موارد است. بنابر اين من به ياد آثار بي شمار سينمايي مي افتم که پس از چند اثر موفق و ارژينال در پي هم ساخته شدند. فلان جشنواره فيلمي از محسن مخملباف نديده، فلان شخص يک فيلم مشابه آثار مخملباف به اين جشنواره مي فرستد آنها هم خوششان مي آيد اما خبر ندارند که اين فيلم يک نگاه دست دومي است به يک آدم ديگري در ايران که تمام آثارش اينگونه است و همه وقت و زندگي اش را سر اين قضيه گذاشته است.

به اين فکر کردم اگر گرافيک خوبي داشتيم بايد نمونه اش را در شهرمان مي ديديم. البته نسبت به 10 سال پيش گرافيک ايران در دنيا شناخته شده تر است، اما هيچ کس نمي تواند تعريفي دهد که گرافيک ايراني يعني چه. يا بگويد گرافيک ايران چه خاصيت هايي دارد. دنيا نسبت به گرافيک ايران دچار ذوق زدگي شده و فکر مي کنم اين شرايط دوام چنداني ندارد.

اين ذوق زدگي به جريان تبديل نمي شود؟

با شواهدي که مي بينم نمي شود. فرانسه يکي از مهم ترين مراکز رشد گرافيک دنيا است، يک انجمن دارد، بيش از سي طراح برجسته دارد که در دنيا شناخته شده اند و هيچ دسته و گروه ديگري در ميان نيست. در اين چند سال اخير ببينيد در ايران چند تا گروه گرافيک و چند رويداد گرافيکي به راه افتاده است. هيچ کس به اين فکر نمي کند طراحي گرافيک به سواد نياز دارد. گرافيک بايد کار تحقيقاتي هم بکند که نمايش زيادي به دنبال ندارد. و البته کار بسيار سختي است.

فکر نمي کنيد در داخل هم جرياني ايجاد شود؟

به نسل بعدي اميدوارترم. در نسل ما گرافيک ايراني يک تايپوگرافي شلخته بي معني فرض شده است. مثل همان اتفاقاتي که در سينما افتاد. اما دانشجويان ايراني خيلي باهوشند، باهوش تر از دانشجوياني که در سراسر دنيا ديده ام، اگر بجنبند مي شود کاري کرد.

درباره کارهاي خودتان بعضي ها معتقدند کرسي خط ايراني را به اشتباه تغيير داديد. در اين باره چه مي گوييد؟

بارها اين را توضيح داده ام. خط نستعليق فارسي که از نظر من در حال حاضر ديگر منشاء اثر نيست کرسي واحدي ندارد.

منظور از کرسي در حروف چاپي همان line Base است که يک خط مي کشيديم و بنا بر آن مي نوشتيم و مجبور بوديم به قوانيني که دست و پاي هنرمند را مي گيرد مقيد باشيم. تنها کاري که کردم اين بود که حروف را به جاي اولشان بازگرداندم، هر بار هم که مي خواهم اين کار را بکنم يک خط ميرزا غلامرضا جلويم مي گذارم. براي اين کار مدت هاي زيادي مطالعه کردم، يک روز صبح خواب نما نشدم تا حروف را درون هم جا بدهم.